Cổng thông tin điện tử tỉnh thanh hóa

Huyện Như Thanh

Thứ bảy, ngày 2 tháng 7 năm 2022

GIÁ TRỊ , HIỆN TRẠNG VÀ CÁC BIỆN PHÁP BẢO VỆ CỦA DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ KING CHIÊNG BOỌC MẠY

Đăng ngày 16 - 05 - 2021
100%

Lễ tục Kin chiêng Boọc Mạy là một nét văn hóa tinh thần độc đáo của cộng đồng người Thái ở xã Xuân Phúc, huyện Như Thanh nói riêng và các bản Mường của người Thái ở miền núi Thanh Hóa nói chung (người Thái ở Thanh Hóa có mặt ở các huyện miền núi của tỉnh như Thường Xuân, Như Xuân, Bá Thước, Lang Chánh, Quan Hóa, Mường Lát, Quan Sơn).

GIÁ TRỊ CỦA DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ

- Người Thái coi đây là một sinh hoạt văn hóa nghệ thuật của cộng đồng vì thế mà mọi người trong làng, bản có quyền tham gia và hưởng thụ. Xuất phát từ mục đích thờ người anh hùng dân tộc Lê Lợi đánh giặc cứu nước ở đền Cấm và mong ước sự bình yên trong cuộc sống mạnh khỏe, sống lâu, ấm no, hạnh phúc và trả ơn các đấng thần linh đã phù hộ cho cộng đồng dân bản làm ăn xây dựng cuộc sống trong suốt cả năm, vì vậy việc diễn ra tục lệ này không chỉ có ý nghĩa quan trọng về tính cố kết cộng đồng, đó là tinh thần đoàn kết tạo nên sức mạnh để chiến thắng thiên tai địch họa mà còn có ý nghĩa giáo dục và tinh thần nhân văn cao cả. Đây là một tục lệ cổ truyền của người Thái.

- Về nguồn gốc của lễ tục Kin chiêng Boọc Mạy: Đây là một sinh hoạt văn hóa dân gian được cộng đồng người Thái sáng tạo ra từ lâu đời, nó được các thế hệ người Thái nuôi dưỡng, bảo tồn và phát triển trong suốt chiều dài lịch sử dân tộc, đến nay nó đã trở thành một điệu múa không thể thiếu trong đời sống và khá hoàn chỉnh về nghệ thuật trình diễn. Lễ tục này kéo dài từ một đến ba ngày đêm, nhằm thỏa mãn nhu cầu giản dị đời thường của các tầng lớp nhân dân trong làng bản. Vì thế mà nó đã có sức sống lâu bền và trở thành tâm thức dân gian trong đời sống của nhiều thế hệ người Thái; do đó nó có giá trị cao về văn hóa nghệ thuật trong hệ thống di sản văn hóa Việt Nam.

- Hình thức nghi lễ, trò diễn, vũ hội thể hiện tính cộng đồng trong bản Mường rất chặt chẽ, đó là khát vọng tự do, bình đẳng, không phân biệt giai cấp, sang giàu, nghèo hèn, giữa người với nhau, giữa con người với trời đất thần linh. Đó chính là nhân sinh quan, vũ trụ quan thiên - địa - nhân hòa hợp – một ước mơ giản dị của con người, đồng thời thể hiện khát vọng được hưởng thụ và sáng tạo: người nhập vai “thần”, đóng vai “Mường Trời” đã mượn cái “” cái “linh thiêng” cái “uy” của “thần” để nói cái thực ở đời, răn dạy người đời điều chỉnh các hành vi văn hóa của con người, không làm điều ác, sống yêu thương nhau và làm điều tốt lành. Những lời cúng thần linh, lời dặn cây bông, lời cây thuốc, lời các trò chơi, trò diễn thể hiện tư tưởng nhân văn cao cả của người lao động, đã góp phần điều chỉnh các hành vi văn hóa cá nhân và văn hóa cộng đồng. Nó củng cố mối quan hệ, sự đoàn kết của cộng đồng làng bản, đồng thời đáp ứng và thỏa mãn nhu cầu sinh hoạt văn hóa tín ngưỡng tâm linh cho cá nhân cũng như văn hóa cộng đồng. Ở đây người lao động đã mượn không gian của lễ hội, mượn tiếng nói của thần linh tạo ra thời điểm tự do nhất, mạnh nhất cho các nhân, cho cộng đồng để cùng nhau vui chơi, nhảy múa, cùng nhau ăn uống và cùng nhau làm “thần” trong sáng tạo đầy thăng hoa. Không ai khác chính họ đã thỏa mãn nhu cầu của văn hóa cao cả của mình và của chính mình, đồng thời tạo nên tín ngưỡng mang bản sắc văn hóa riêng của dân tộc mình.

- Các đồ lễ trong sinh hoạt văn hóa Kin chiêng Boọc Mạy phản ánh loại hình nghệ thuật ăn uống đặc thù của cộng đồng cư dân người Thái nói riêng và người Mường nói chung. Ở đây có sự góp mặt của nhiều loại sản phẩm kinh tế truyền thống từ nông nghiệp trồng trọt đến chăn nuôi, săn bắt, hái lượm. Đặc biệt việc hái thuốc chữa bệnh có ý nghĩa thiết thực trong đời sống của đồng bào. Các loại cây rừng, lá rừng, củ rừng, thú rừng…được người xưa khai thác để phục vụ cho cuộc sống hàng ngày, ngoài ra nó còn có giá trị làm phong phú nền y học cổ truyền. Ngày nay, trên phạm vi thế giới, nhất là Phương Đông, khi mà phương thức chữa bệnh theo đông y ngày càng tỏ rõ thế mạnh và tính khoa học cao cả của nó thì vốn tri thức quý giá từ tục lệ này cần được nghiên cứu, khai thác dưới nhiều góc độ y học.

- Lễ tục Kin chiêng Boọc Mạy có sức hấp dẫn với bao thế hệ người Thái, nhờ sự đóng góp của nhiều loại hình nghệ thuật tổng hợp khác nhau, tạo nên một hình thái văn hóa nghệ thuật độc đáo của dân tộc.

Thông qua tục lệ này, toàn bộ đời sống bản Mường cổ truyền được tái hiện lại, bao gồm văn hóa sản xuất (các hoạt động kinh tế), văn hóa ứng xử tín ngưỡng (phong tục tập quán, quan hệ ứng xử), văn hóa nhận thức (kho tàng tri thức dân gian - Tolklore), về tự nhiên, xã hội, con người. Vì vậy, lễ tục Kin chiêng Boọc Mạy thực chất là một giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào Thái. Nó ra đời và tồn tại cùng với sự vận hành của thiết chế bản Mường. Tục lệ do người Thái đứng ra tổ chức, song trên thực tế lễ tục kéo theo cả cộng đồng dân cư cùng chung sống trong bản, trong mường và các vùng lân cận khác tới tham dự gồm người Lào, người Xá, người Mông, người Kinh, người Mường.

HIỆN TRẠNG DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ

 - Lễ tục Kin chiêng Boọc Mạy là một di sản văn hóa phi vật thể đặc biệt có giá trị, nó đã trở thành một nhu cầu sinh hoạt văn hóa tinh thần không thể thiếu trong đời sống tinh thần của cộng đồng người Thái ở làng Roộc Răm, xã Xuân Phúc, huyện Như Xuân nói riêng và người Thái ở miền núi tỉnh Thanh Hóa nói chung. Sức sống của di sản này được truyền nó từ thế hệ này sang thế hệ khác, thể hiện được bản sắc văn hóa tộc người trong tiến trình phát triển của người Thái nói chung.

- Hàng năm người Thái ở làng Roộc Răm, xã Xuân Phúc, huyện Như Thanh cũng như các cộng đồng người Thái ở Thanh Hóa thường tổ chức lễ tục Kin chiêng Boọc Mạy tại nơi cư trú của mình vào dịp tháng Giêng, tháng Hai đầu mùa xuân. Theo chu kỳ 3 năm thì làm lớn, một năm thì làm nhỏ. Tại làng Roộc Răm, những năm gần đây còn tổ chức lễ tục Kin chiêng Boọc Mạy vào dịp cơm mới ngày 15 tháng 11 Âm lịch hàng năm. Trong ngày này, cộng đồng người Thái còn mời cả người Mường, người Kinh sinh sống trong làng bản đến dự lễ hội và ăn cơm mới. Tục lễ này đã góp phần làm tăng thêm tinh thần đoàn kết của các tộc người cư trú trong một địa bàn.

- Với tư cách là một điệu múa hát dưới cây bông được ra đời và tồn tại trong đời sống cộng đồng của người Thái từ lâu đời, chính vì vậy lễ tục này đã trở thành một nét biểu trưng của xứ sở, vì thế mà nó được bảo tồn, truyền dạy qua nhiều thế hệ cho đến hôm nay.

Tuy nhiên, từ sau năm 1945, dân tộc ta bước vào cuộc kháng chiến chống Pháp 9 năm đầy hy sinh gian khổ, tiếp đến là cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước kéo dài 21 năm; trong quãng thời gian đó, các thế hệ thanh niên của dân tộc Thái ở làng Roộc Răm đi vào cuộc kháng chiến, ở hậu phương cùng với đời sống kinh tế khó khăn, lại đứng trước cuộc bài phong quyết liệt trước đây, vì thế mà vốn cổ của truyền thống dân tộc ở đây không được nuôi dưỡng, bảo vệ, nên việc tổ chức lễ tục Kin chiêng Boọc Mạy cũng không được người dân ở đây thực hiện. Chính vì vậy một số lời hát, điệu múa, nhạc cụ cũng bị mai một. Ngôi đền Cấm - nơi diễn ra tục lệ hàng năm của dân làng cũng bị phá hủy. Hiện nay chỉ còn khu đất và các bệ thờ được nhân dân xây dựng trong khoảng hơn 10 năm trở lại đây.

Từ sau năm 1975, hòa bình lập lại trên cả nước, đặc biệt là từ khi đất nước ta tiến hành công cuộc đổi mới toàn diện, trong đó Đảng và Nhà nước ta chú trọng quan tâm đến đường lối văn hóa văn nghệ của Đảng; với Nghị quyết của Ban chấp hành Trung ương Đảng lần thứ V khóa VIII là xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc, với tinh thần kế thừa và phát huy tinh hoa văn hóa bản sắc dân tộc, lễ tục Kin chiêng Boọc Mạy từng bước được hồi sinh trở lại và trở thành một di sản cần thiết phải bảo tồn và phát huy mạnh mẽ để phục vụ nhu cầu sinh hoạt văn hóa tinh thần của nhân dân. Lễ tục Kin chiêng Boọc Mạy của người Thái ở làng Roộc Răm vinh dự được tham gia ngày hội văn hóa các dân tộc trong huyện Như Thanh và các huyện miền núi trong tỉnh. Hiện nay lễ tục Kin chiêng Boọc Mạy được chính quyền địa phương hết sức quan tâm tạo điều kiện để bảo tồn và phát huy các giá trị. Việc đầu tư kinh phí để bảo tồn một số trò diễn, sưu tầm những lời hát trong lễ tục, đặc biệt là sự truyền dạy di sản của một số nghệ nhân cao tuổi cho lớp trẻ đã làm cho di sản có sức sống lâu bền.

Từ khi lễ tục Kin chiêng Boọc Mạy được ngành Văn hóa đầu tư để phục hồi, bảo tồn và phát huy giá trị, các nghệ nhân làm cây bông, sưu tầm những bài hát, bổ sung các nhạc cụ, trang phục được các tầng lớp nhân dân ở đây tham gia tích cực và có những kết quả quan trọng, góp phần làm cho lễ tục này có sức sống trường tồn qua thời gian, và hiện nay nó đang được các cộng đồng người Thái ở miền núi Thanh Hóa thực hành một cách thường xuyên vào dịp mùa xuân; nó đã trở thành một nhu cầu sinh hoạt văn hóa tinh thần không thể thiếu được trong đời sống tinh thần của họ.

CÁC BIỆN PHÁP BẢO VỆ

Trong quá trình đấu tranh bảo vệ cuộc sống xây dựng bản mường, mỗi dân tộc đều hình thành nên những tục lệ mang sắc thái vùng hoặc địa phương riêng biệt.

- Lễ tục “Kin chiêng Boọc Mạy” diễn ra mỗi năm một lần và từ lâu đã trở thành văn hóa mang tín ngưỡng dân gian sâu sắc, có sức cuốn hút bao thế hệ người Thái. Ở đây, có sự tham gia nhiều loại hình nghệ thuật tổng hợp (hát, múa, âm nhạc), để tạo nên nét văn hóa độc đáo của dân tộc Thái. Và trong tục lệ này bất kể người Thái nào trong làng bản đều có thể tham gia một vài trò diễn trong lễ tục. Tuy nhiên, trong hệ thống sinh hoạt Kin chiêng Boọc Mạy ở làng Roộc Răm cũng đã hoàn thành nên một đội ngũ những nghệ nhân dân gian có khả năng hát, múa, sử dụng các loại nhạc cụ và làm cây bông một cách thành thạo và truyền dạy di sản đến cho người khác. Vì vậy, trước mắt cũng như lâu dài cần phải có phương án bảo vệ khuyến khích những nghệ nhân dân gian nâng cao ý thức trong việc gìn giữ, bảo tồn tục lệ và truyền dạy cho các thế hệ trẻ di sản văn hóa quý giá của dân tộc mình.

- Đền Cấm - nơi diễn ra Kin chiêng Boọc Mạy ở làng Roộc Răm đã bị phá hủy hoàn toàn trong kháng chiến chống Mỹ. Khu vực sân vườn, khuôn viên và đường đi đến di tích cũng bị hoang phế. Vì vậy, chính quyền địa phương cần có phương án phục hồi, tôn tạo lại đền Cấm để phục vụ cho sinh hoạt tâm linh.

- Hiện nay, tại làng Roộc Răm xã Xuân phúc nói riêng, và những địa phương khác trong tỉnh như các huyện Bá Thước, Thường Xuân, Như Xuân, Quan Hóa – nơi có đồng bào Thái sinh sống, Kin chiêng Boọc Mạy vẫn thường xuyên được diễn ra mỗi năm một lần vào mùa xuân. Tuy nhiên, tên gọi của tục lệ này và hình thức sinh hoạt có đôi chỗ khác nhau ít nhiều nhưng về mục đích thì hoàn toàn giống nahu, đều hướng tới các giá trị chân - thiện - mỹ, đề cao các giá trị nhân văn, hướng con người đến một cuộc sống lành mạnh, vui tươi, ấm no, hạnh phúc1. Chính vì vậy mà đồng bào Thái ở miền núi Thanh Hóa, qua thời gian vẫn không ngừng sáng tạo, bảo tồn truyền thống di sản của dân tộc mình và nó trở thành một nét sinh hoạt không thể thiếu được trong đời sống sinh hoạt tinh thần của họ.

Xuất phá từ những giá trị quan trọng của di sản Kin chiêng Boọc Mạy, ngày 04/8/2014, Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa đã có Quyết định số 2460/QĐ-UBND về việc phê duyệt kế hoạch lập hồ sơ khoa học di sản văn hóa phi vật thể tiêu biểu của tỉnh Thanh Hóa (gồm 17 di sản) trong đó có lễ tục “Kin chiêng Boọc Mạy” đề nghị đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia. Đây là thể hiện sự quan tâm, chỉ đạo của chính quyền cao nhất ở địa phương và cũng là biện pháp tốt nhất nhằm bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể  của tỉnh Thanh Hóa nói chung và “Kin chiêng Boọc Mạy” nói riêng.

Ý kiến bạn đọc
    <

    Tin mới nhất

    GIÁ TRỊ , HIỆN TRẠNG VÀ CÁC BIỆN PHÁP BẢO VỆ CỦA DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ KING CHIÊNG BOỌC MẠY(16/05/2021 5:31 CH)

    Khảo tả lễ tục “Lăm Chá Kin Chiêng Boọc Mạy” (15/04/2021 5:26 CH)

    Giá trị lịch sử văn hóa di tích thắng cảnh Phủ Na xã Xuân Du, huyện Như Thanh(16/03/2021 2:30 CH)

    DI TÍCH LỊCH SỬ VĂN HOÁ ĐỀN THỜ BẠCH Y CÔNG CHÚA THÔN PHÚ SƠN, XÃ PHÚ NHUẬN, HUYỆN NHƯ THANH,...(17/02/2021 4:28 CH)

    LÒ CAO KHÁNG CHIẾN HẢI VÂN(09/02/2021 2:22 CH)

    Lễ hội Phủ Na(31/01/2021 8:53 SA)

    Kế hoạch số 01-KH/BTC ngày 26/10/2018 của Ban Tổ chức cuộc thi cấp huyện “Tìm hiểu 990 năm Danh...(09/11/2018 1:27 CH)

    Giải câu lạc bộ bóng bàn Bến Sung lần thứ nhất(06/02/2017 10:04 CH)

    Đánh giá của bạn về cổng thông tin điện tử
    175 người đã bình chọn
    1228 người đang online