Với vẻ đẹp hoang sơ, thanh tịnh và giàu giá trị văn hóa, Di tích lịch sử văn hóa và thắng cảnh Khe Rồng là nơi kết tinh giữa tín ngưỡng dân gian và dòng chảy lịch sử dân tộc.

Sở dĩ gọi là Khe Rồng, bởi nơi đây tọa lạc bên khe nước quanh co, mềm mại như dáng một con rồng, đang uốn mình giữa thiên nhiên hùng vĩ.

Chính nét kỳ thú ấy, đã khơi nguồn cho cái tên mang đậm sắc màu huyền thoại, khe rồng biểu tượng của sự linh thiêng, trường tồn, và vượng khí đất trời.

Tại khu vực này, nổi bật là các cung đền, gồm: Đền Mẫu và Đền Đức Ông gắn liền với đạo Mẫu Tam phủ, một tín ngưỡng độc đáo, lâu đời và giàu bản sắc trong đời sống tâm linh của người Việt.

Tín ngưỡng thờ mẫu tại Khe Rồng là Đạo Mẫu Tam phủ, gồm Đệ Nhất Phủ Thánh mẫu Liễu Hạnh - biểu trưng cho thiên phủ - trời; Đệ Nhị Phủ Thượng ngàn - cai quản rừng núi cây cỏ; Đệ tam phủ Thủy Tinh - cai quản sông nước, biển cả.

Ba vị Thánh nữ ngự trị cùng một thân địa, thể hiện sự bao trùm của Mẫu, trong mọi lĩnh vực của vũ trụ tự nhiên và đời sống.

Đây cũng là biểu hiện của niềm tin mạnh mẽ và quyền năng nữ thần, đồng thời phản ánh triết lý sống, hài hòa với tự nhiên của người Việt.

Điều đặc biệt ở Di tích lịch sử văn hóa và thắng cảnh Khe Rồng là sự hòa nhập thờ đức ông, một yếu tố hiếm gặp trong các đền thờ mẫu truyền thống.

Dù không có tài liệu chính thức nào ghi lại rõ ràng về tôn hiệu của đức ông, nhưng sự tồn tại của kiến trúc Đền Đức Ông trong khu Đền Mẫu đã cho thấy vai trò đặc biệt của vị thần này, trong hệ thống tín ngưỡng nơi đây.

Theo truyền thuyết dân gian, Đức Ông là một vị tướng theo Bình Định Vương Lê Lợi, trong cuộc kháng chiến chống giặc Minh. Trong hành trình tiến quân ra Bắc, ông đã hy sinh tại vùng đất này. Khi đất nước sạch bóng quân thù, nhà vua đã cho lập đền thờ để tưởng nhớ công lao của vị tướng này.

Việc Đức Ông được thờ chung với các vị Mẫu còn mang ý nghĩa sâu xa, sự kết hợp dựa âm và dương, giữa khí chất nữ giới của mẫu và khí chất nam giới của Đức Ông, tạo nên thế cân bằng trong vũ trụ, điều cốt lõi trong triết lý tín ngưỡng Việt Nam.

Đền Khe Rồng xưa kia là một công trình kiến trúc quy mô bề thế, tuy nhiên, đến những năm 60 của thế kỷ XX toàn bộ khu đền đã bị hư hại nghiêm trọng, chỉ còn lại những chân tảng đá, bệ thờ, cột đá, là minh chứng trong một thời huy hoàng. Dẫu vậy ngọn lửa tâm linh trong lòng nhân dân vẫn không bao giờ tắt.

Trước nhu cầu ngày càng lớn của Cộng đồng trong việc hành hương, chiêm bái và giữ gìn giá trị văn hóa truyền thống, năm 2008 chính quyền và Nhân dân địa phương đã cùng nhau tu bổ, tôn tạo lại khu Đền, dựng lại một không gian thờ tự trang nghiêm, linh thiêng như ngày nay.

Dù hiện vật gốc không còn nhiều nhưng ý nghĩa tâm linh và giá trị tinh thần, của di tích lịch sử văn hóa và thắng cảnh Khe Rồng vẫn nguyên vẹn, trường tồn trong lòng người dân.

Ngày nay, Di tích lịch sử văn hóa và thắng cảnh Khe Rồng không chỉ là một địa chỉ văn hóa tín ngưỡng quan trọng của xã như Thanh, mà còn là một thắng cảnh du lịch tâm linh giàu tiềm năng.

Những lễ hội thờ Mẫu, những buổi hầu đồng rực rỡ sắc màu nơi đây, không chỉ thể hiện niềm tin của người dân vào chốn linh thiêng, mà còn góp phần bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa phi vật thể đặc sắc của dân tộc.

Di tích lịch sử văn hóa và thắng cảnh Khe Rồng, nơi sơn thủy hữu tình, âm dương hội tụ, nơi quá khứ gặp gỡ hiện tại và truyền thống, thấm đẫm trong từng hơi thở của đất trời.

Di tích lịch sử văn hóa và thắng cảnh Khe Rồng mãi là biểu tượng thiêng liêng của quê hương như Thanh, nơi hồn thiêng sông núi hòa quyện, cùng lòng thành kính của muôn dân.