Ở lứa tuổi học sinh, những thay đổi về tâm sinh lý, áp lực học tập, quan hệ bạn bè, hoàn cảnh gia đình hay tác động từ mạng xã hội có thể ảnh hưởng đến cảm xúc và hành vi của các em. Vì vậy, việc chủ động nhận diện những dấu hiệu bất thường ngay từ sớm, tăng cường phối hợp giữa nhà trường và gia đình, phát huy vai trò của giáo viên và công tác tư vấn tâm lý học đường là giải pháp quan trọng, góp phần xây dựng môi trường giáo dục an toàn, thân thiện.

Nhận diện từ những thay đổi nhỏ

Không phải khó khăn về tâm lý nào của học sinh cũng biểu hiện rõ ràng. Nhiều trường hợp bắt đầu từ những thay đổi rất nhỏ trong sinh hoạt hằng ngày như ít giao tiếp, trở nên khép kín, dễ cáu gắt, buồn bã, mất tập trung, giảm hứng thú học tập hoặc thay đổi bất thường trong các mối quan hệ với bạn bè.

Một số em có thể có kết quả học tập giảm sút, thường xuyên nghỉ học, ngại tham gia các hoạt động tập thể hoặc dành quá nhiều thời gian trên mạng xã hội. Đây có thể là những dấu hiệu cho thấy học sinh đang gặp khó khăn và cần được quan tâm, chia sẻ.

Tuy nhiên, mỗi biểu hiện có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Vì vậy, khi nhận thấy sự thay đổi ở học sinh, giáo viên và cha mẹ không nên vội vàng trách móc, phê bình hoặc kết luận. Điều cần thiết là dành thời gian trò chuyện, lắng nghe và tìm hiểu nguyên nhân để có cách hỗ trợ phù hợp.

Đặc biệt, cần tạo cho học sinh cảm giác an toàn khi chia sẻ những điều mình đang gặp phải. Một lời hỏi thăm đúng lúc, một cuộc trò chuyện chân thành hoặc sự quan tâm của thầy cô, cha mẹ có thể giúp các em cảm thấy mình được lắng nghe và không phải đối diện với khó khăn một mình.

Phát huy vai trò của nhà trường và gia đình

Trong công tác tư vấn tâm lý học đường, giáo viên chủ nhiệm có vai trò rất quan trọng bởi đây là những người thường xuyên tiếp xúc, theo dõi quá trình học tập và rèn luyện của học sinh.

Thông qua các tiết sinh hoạt lớp, hoạt động trải nghiệm, giáo dục kỹ năng sống và những cuộc trò chuyện trực tiếp, giáo viên có thể nắm bắt tâm tư, tình cảm, những khó khăn của học sinh để kịp thời hỗ trợ hoặc kết nối với bộ phận tư vấn tâm lý học đường khi cần thiết.

Các nhà trường trên địa bàn xã Như Thanh cần tiếp tục phát huy vai trò của tổ tư vấn tâm lý học đường, xây dựng môi trường để học sinh dễ dàng tiếp cận, mạnh dạn chia sẻ những vấn đề mà các em đang gặp phải.

Công tác tư vấn không nên chỉ được thực hiện khi đã xảy ra vụ việc, mà cần chú trọng phòng ngừa, phát hiện sớm và hỗ trợ từ những dấu hiệu ban đầu. Khi học sinh biết rằng mình có thể tìm đến thầy cô, tổ tư vấn hoặc người thân để được lắng nghe và hỗ trợ, các em sẽ có thêm điểm tựa để vượt qua những khó khăn trong học tập và cuộc sống.

Bên cạnh nhà trường, gia đình cũng giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Cha mẹ cần dành thời gian quan tâm đến con, lắng nghe những chia sẻ của các em, thường xuyên trao đổi với giáo viên về tình hình học tập, sinh hoạt và những thay đổi của con.

Sự phối hợp thường xuyên giữa gia đình và nhà trường sẽ giúp những vấn đề của học sinh được phát hiện sớm hơn, từ đó có giải pháp hỗ trợ phù hợp, hạn chế nguy cơ phát sinh những vụ việc đáng tiếc.

Chủ động phòng ngừa tác động từ môi trường mạng

Sự phát triển của công nghệ và mạng xã hội cũng đặt ra những yêu cầu mới trong việc chăm sóc sức khỏe tinh thần cho học sinh. Những mâu thuẫn, bình luận tiêu cực, hành vi xúc phạm hoặc bắt nạt có thể diễn ra trên môi trường mạng và tiếp tục ảnh hưởng đến tâm lý của các em ngoài giờ học.

Do đó, cùng với kiến thức văn hóa, các nhà trường cần tăng cường giáo dục kỹ năng sử dụng mạng xã hội an toàn, kỹ năng giao tiếp, ứng xử có văn hóa trên môi trường số; giúp học sinh biết bảo vệ thông tin cá nhân, nhận diện những nội dung không phù hợp và biết tìm kiếm sự trợ giúp khi gặp vấn đề.

Cha mẹ cũng cần quan tâm đến việc sử dụng thiết bị điện tử và mạng xã hội của con, nhưng cần lựa chọn cách trao đổi phù hợp, tránh tạo tâm lý kiểm soát hoặc khiến các em ngại chia sẻ.

Xây dựng môi trường học đường an toàn, thân thiện

Năm học 2026-2027 đặt ra yêu cầu tiếp tục nâng cao hiệu quả công tác chăm sóc sức khỏe học đường, tư vấn tâm lý, giáo dục kỹ năng sống và phòng, chống bạo lực học đường.

Để thực hiện hiệu quả, các cơ sở giáo dục trên địa bàn xã Như Thanh cần tiếp tục nâng cao năng lực cho đội ngũ làm công tác tư vấn tâm lý; phát huy vai trò của giáo viên chủ nhiệm, giáo viên bộ môn, tổ tư vấn, Đoàn Thanh niên, Đội Thiếu niên; đồng thời tăng cường phối hợp với cha mẹ học sinh.

Mỗi cán bộ, giáo viên cần quan tâm đến những thay đổi của học sinh bằng thái độ gần gũi, tôn trọng và lắng nghe. Mỗi gia đình cần trở thành điểm tựa để con em có thể chia sẻ những khó khăn trong học tập và cuộc sống. Mỗi học sinh cũng cần được trang bị kỹ năng nhận biết cảm xúc, giải quyết mâu thuẫn và tìm kiếm sự trợ giúp khi cần thiết.

Một môi trường giáo dục an toàn không chỉ là nơi không có bạo lực học đường, mà còn là nơi học sinh được tôn trọng, được lắng nghe và được hỗ trợ khi gặp khó khăn.

Nhận diện sớm – lắng nghe kịp thời – đồng hành đúng cách sẽ góp phần giúp học sinh ổn định tâm lý, tự tin học tập, rèn luyện và trưởng thành; đồng thời xây dựng môi trường giáo dục trên địa bàn xã Như Thanh ngày càng an toàn, thân thiện và nhân văn.