Việc Chính phủ ban hành Nghị định 225/2026/NĐ-CP thay thế Nghị định 55/2025/NĐ-CP chỉ sau một năm cho thấy sự thay đổi thần tốc trong định hướng quản lý nhà nước, tập trung mạnh mẽ vào trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng số quốc gia.

Bổ sung "Trí tuệ nhân tạo" vào chức năng quản lý nhà nước

Chỉ trong vòng hơn 12 tháng, khung pháp lý về chức năng và cơ cấu của Bộ Khoa học và Công nghệ đã có những điều chỉnh quan trọng.

Điểm khác biệt lớn nhất về mặt chức năng là việctrí tuệ nhân tạo(AI) chính thức được đưa vào điều khoản về vị trí và chức năng của Bộ tại Nghị định 225/2026/NĐ-CP. Trong khi Nghị định 55/2025/ND-CP chỉ dừng lại ở việc quản lý "công nghiệp công nghệ số" và "chuyển đổi số quốc gia", Nghị định mới đã khẳng định AI là một lĩnh vực quản lý nhà nước riêng biệt và trọng yếu của Bộ Khoa học và Công nghệ.

Nghị định quy định rõ, Bộ Khoa học và Công nghệ là cơ quan của Chính phủ, thực hiện chức năng quản lý nhà nước về hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo, phát triển công nghệ cao, công nghệ chiến lược, phát triển tiềm lực khoa học và công nghệ; sở hữu trí tuệ; tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, đo lường, chất lượng sản phẩm, hàng hóa; năng lượng nguyên tử, an toàn bức xạ và hạt nhân; bưu chính; viễn thông; tần số vô tuyến điện; công nghiệp công nghệ số; ứng dụng công nghệ thông tin;trí tuệ nhân tạo;giao dịch điện tử; chuyển đổi số quốc gia; quản lý nhà nước đối với các dịch vụ công thuộc ngành, lĩnh vực quản lý của bộ theo quy định của pháp luật.

Mở rộng quyền hạn: Quản trị nền tảng và dữ liệu số

Về nhiệm vụ và quyền hạn, Nghị định 225/2026/NĐ-CP bổ sung các nhiệm vụ mang tính thực thi cao trong môi trường số:

Bộ Khoa học và Công nghệ được giao xây dựng, quản lý và vận hành các nền tảng số quốc gia, nền tảng dùng chung và các cơ sở dữ liệu chuyên ngành. Đây là nhiệm vụ chưa được nêu chi tiết trong các điều khoản tương đương của Nghị định cũ.

Nghị định mới nhấn mạnh việc triển khai các nhiệm vụ phổ biến tri thức không chỉ về khoa học công nghệ mà còn về chuyển đổi số trên phạm vi cả nước.

Bộ có quyền đề xuất dự toán chi ngân sách cho cả lĩnh vực chuyển đổi số (bao gồm chi đầu tư và chi thường xuyên) của các bộ, ngành, địa phương, thay vì chỉ tập trung vào lĩnh vực khoa học truyền thống.

Cụ thể, theo Nghị định, Bộ Khoa học và Công nghệ thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn theo quy định của Luật Tổ chức Chính phủ, quy định của Chính phủ về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của bộ, cơ quan ngang bộ và các nhiệm vụ, quyền hạn cụ thể sau đây:

Trình Chính phủ dự án, dự thảo: luật, nghị quyết của Quốc hội, pháp lệnh, nghị quyết của Ủy ban thường vụ Quốc hội, nghị định của Chính phủ theo chương trình, kế hoạch xây dựng pháp luật hàng năm của Chính phủ và các nghị quyết, dự án, đề án theo phân công của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.

Trình Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ chiến lược, quy hoạch, kế hoạch phát triển dài hạn, trung hạn; công trình, chương trình, dự án, đề án quan trọng quốc gia thuộc ngành, lĩnh vực được giao quản lý; các quyết định, chỉ thị và các văn bản khác thuộc thẩm quyền của Thủ tướng Chính phủ.

Ban hành thông tư, quyết định, chỉ thị và các văn bản khác về ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý nhà nước của bộ.

Xây dựng, ban hành kế hoạch tổng thể về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo 5 năm; kế hoạch về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo 5 năm của Bộ Khoa học và Công nghệ; hướng dẫn xây dựng, tổng hợp, kiểm tra kế hoạch về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo hằng năm của bộ, ngành, địa phương; phê duyệt các chương trình, nhiệm vụ khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo thuộc phạm vi quản lý nhà nước của bộ và theo phân cấp, ủy quyền của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.

Chỉ đạo, hướng dẫn, kiểm tra và chịu trách nhiệm tổ chức thực hiện các văn bản quy phạm pháp luật, chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, chương trình, đề án đã được phê duyệt.

Cấp, cấp lại, công nhận, sửa đổi, bổ sung, gia hạn, tạm đình chỉ, đình chỉ, thu hồi, chấm dứt, hủy bỏ hiệu lực các loại giấy phép, giấy chứng nhận, giấy xác nhận, giấy công nhận, giấy đăng ký trong phạm vi quản lý nhà nước về các ngành, lĩnh vực của bộ theo quy định của pháp luật.

Các nhiệm vụ, quyền hạn về hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; phát triển tiềm lực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; sở hữu trí tuệ; tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, đo lường, chất lượng sản phẩm, hàng hóa; năng lượng nguyên tử, an toàn bức xạ và hạt nhân; bưu chính; viễn thông; tần số vô tuyến điện; công nghệ số và trí tuệ nhân tạo; chuyển đổi số quốc gia; giao dịch điện tử; hợp tác và hội nhập quốc tế.

Xây dựng, quản lý, vận hành, khai thác mạng bưu chính, viễn thông dùng riêng, mạng Truyền số liệu chuyên dùng phục vụ sự chỉ đạo, điều hành của các cơ quan Đảng, Nhà nước.

Quyết định các biện pháp huy động các mạng và dịch vụ, các phương tiện, thiết bị truyền dẫn thông tin phục vụ các trường hợp khẩn cấp về an ninh quốc gia, thiên tai, địch họa theo phân công của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ.

Quản lý, hướng dẫn và tổ chức thực hiện việc xét tặng Giải thưởng Hồ Chí Minh, giải thưởng Nhà nước về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, các giải thưởng khác trong các ngành, lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của bộ theo quy định của pháp luật; tổ chức các giải thưởng và thực hiện công tác thi đua, khen thưởng theo quy định của pháp luật...

Xây dựng, hướng dẫn và tổ chức thực hiện các hoạt động truyền thông về cơ chế, chính sách, chương trình, đề án, kế hoạch và các hoạt động về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thuộc phạm vi quản lý của bộ; triển khai các nhiệm vụ nhằm phổ biến tri thức khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong phạm vi cả nước.

Quyết định hoặc trình cấp có thẩm quyền ban hành chế độ, tiêu chuẩn, định mức chi ngân sách đối với lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; hướng dẫn, tổng hợp và đề xuất dự toán chi ngân sách nhà nước cho lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (bao gồm chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên) của các bộ, cơ quan ngang bộ, cơ quan khác ở trung ương và các địa phương theo quy định.

Xây dựng, quản lý, vận hành các nền tảng số quốc gia, nền tảng số dùng chung, hệ thống kiểm tra, giám sát, hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu quốc gia, cơ sở dữ liệu chuyên ngành về các lĩnh vực thuộc phạm vi quản lý của bộ theo quy định của pháp luật...

Cục Công nghiệp công nghệ thông tin chuyển đổi thành Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo

Nghị định 225/2026/NĐ-CP vẫn giữ số lượng 25 đơn vị trực thuộc của Bộ Khoa học và Công nghệ bao gồm 21 tổ chức hành chính và 4 đơn vị sự nghiệp công lập, nhưng cơ cấu tổ chức đã có những thay đổi mang tính định hướng rõ rệt.

Cụ thể, để nâng cấp và chuyên biệt hóa việc quản lý AI, Cục Công nghiệp công nghệ thông tin được đổi tên và chuyển đổi thành Cục Công nghệ số và Trí tuệ nhân tạo.

Trung tâm Công nghệ thông tin được thay thế bằng Trung tâmChuyển đổi số, cho thấy sự chuyển dịch từ quản trị hạ tầng kỹ thuật sang quản trị quy trình số hóa, định hướng chuyển đổi số toàn diện.

Hai đơn vị đặc thù là Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia và Cục An toàn bức xạ và hạt nhân được phép sử dụng con dấu hình Quốc huy trong thực thi nhiệm vụ.

Các cơ quan báo chí, nghiên cứu như Báo VnExpress, Tạp chí Khoa học và Công nghệ Việt Nam, và Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ đóng vai trò là các đơn vị sự nghiệp phục vụ đắc lực cho chức năng quản lý nhà nước của Bộ.

Nghị định 225/2026/NĐ-CP sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 01/7/2026, thay thế cho Nghị định số 55/2025/NĐ-CP trước đó.

Trong giai đoạn chuyển tiếp, một số đơn vị như Học viện Chiến lược Khoa học và Công nghệ, các Vụ và Cục chuyên trách sẽ tiếp tục thực hiện nhiệm vụ theo quy định hiện hành cho đến khi Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ ban hành các quyết định quy định chức năng, nhiệm vụ cụ thể cho từng đơn vị theo cơ cấu mới.